مصطفى محقق داماد
113
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
دلالت نمايد . مشهور اصوليّين عقيده دارند كه در اين مورد نيز مجاز است . دليل آنان نيز متبادر است ؛ مىگويند متبادر از ضارب و يا قاتل كسانى هستند كه در حين انجام عمل مىباشند نه كسانى كه زمان متمادى از انجام عمل آنان گذشته است . البته بايد توجه داشت كه زمان تلبّس به مبدأ ، در الفاظ هميشه يكنواخت نيست . مثلا در مورد كلمه قاضى نمىتوان گفت زمان تلبّس به مبدأ اشتقاق تنها زمانى است كه وى در دادگاه نشسته و قضاوت مىنمايد و همينكه محكمه خاتمه يافت ديگر زمان تلبّس منقضى گشته است . خير ، بلكه تا هنگامى كه به اين سمت اشتغال دارد ، زمان تلبّس وى مىباشد . و شايد در تمام حرف و مشاغل چنين است مثلا نجار تا زمانى كه به حرفه نجّارى اشتغال دارد و شغل ديگرى انتخاب نكرده متلبّس به نجّارى است ، نه آنكه فقط تا زمانى كه تيشه و ارّه در دست دارد نجّار است و هنگامى كه مغازه خود را تعطيل كرده و در منزل استراحت مىنمايد ، ديگر به اين صفت متّصف نباشد . ثمره بحث : بحث فوق ثمرات زيادى در فقه دارد مثلا در آداب اسلامى آمده است كه قطع اشجار مثمره زشت و ناپسند است ، لذا اين بحث مطرح مىگردد كه منظور از مثمره چيست ؟ آيا تنها درختانى است كه هماكنون ميوه دارند يا درختانى كه سابقا ميوه داشتهاند نيز شامل مىگردند ؟ پاسخ اين سؤال مبتنى بر بحث ما نحن فيه است . اين بحث در مسائل حقوقى و قضائى نيز مىتواند داراى ثمرات بسيارى باشد ؛ مثلا مىدانيد كه قبل از انقلاب اسلامى جرائم